This snapshot, taken on
30/10/2011
, shows web content acquired for preservation by The National Archives. External links, forms and search may not work in archived websites and contact details are likely to be out of date.
 
 
The UK Government Web Archive does not use cookies but some may be left in your browser from archived websites.

Gwefan llywodraeth y DU

Nodwch fod gan y wefan hon system allweddumynediad llywodraeth y DU

Gwasanaethau cyhoeddus i gyd yn un lle

Trefn llywio pennaf

Dydd Sul, 30 Hydref 2011

Canfod ai cyflogedig ynteu hunangyflogedig ydych chi

Telerau ac amodau eich gwaith sy'n pennu a ydych yn gyflogedig ynteu'n hunangyflogedig. Mae'n bwysig eich bod yn gwybod eich statws cyflogaeth oherwydd mae'n effeithio ar hawliau cyflogaeth a budd-daliadau, a sut yr ydych yn talu treth ac Yswiriant Gwladol.

Statws cyflogaeth: Gwiriadau syml i'ch helpu i benderfynu

Fel arfer gallwch ganfod eich statws cyflogaeth drwy ofyn ychydig o gwestiynau syml.

Yn fwy na thebyg, rydych yn hunangyflogedig:

  • os ydych yn rhedeg eich busnes eich hun ac yn ysgwyddo'r cyfrifoldeb dros ei lwyddiant neu ei fethiant
  • os oes gennych sawl cwsmer ar yr un pryd
  • os gallwch chi benderfynu sut, pryd a ble rydych yn gweithio
  • os gallwch hurio pobl eraill i wneud y gwaith i chi neu i'ch helpu ar eich cost eich hun
  • os ydych yn darparu'r prif eitemau offer i wneud eich gwaith

Yn fwy na thebyg, rydych yn gyflogedig:

  • os ydych yn gorfod gwneud y gwaith eich hun
  • os ydych yn gweithio i un person ar y tro, a'r person hwnnw'n gyfrifol am yr hyn yr ydych yn ei wneud ac yn ysgwyddo risgiau'r busnes
  • os dywedir wrthych sut, pryd a ble rydych yn gweithio
  • os oes raid ichi weithio nifer penodedig o oriau
  • os ydych yn cael tâl rheolaidd yn ôl yr oriau yr ydych yn eu gweithio, ac yn cael eich talu am weithio goramser - gallwch fod yn gyflogedig hyd yn oed os ydych yn gwneud gwaith achlysurol neu waith dros-dro

Gallwch hefyd fod yn gyflogedig ac yn hunangyflogedig yr un pryd, yn gweithio i gyflogwr yn ystod y dydd o bosibl ac yn rhedeg eich busnes eich hun gyda'r nos. Meddyliwch am bob contract ar wahân - efallai y gwelwch eich bod yn hunangyflogedig ar un ond yn gyflogedig ar un arall.

Nid oes diffiniad cyfreithiol o gyflogaeth neu hunangyflogaeth, felly os mae amheuaeth ynghylch statws cyflogaeth rhywun, gwneir y penderfyniad drwy gyfeirio at ddyfarniadau blaenorol - sy’n cael ei adnabod fel ‘cyfraith achos’. Mae p’un eich bod yn gyflogedig neu’n hunangyflogedig yn dibynnu ar ffeithiau’ch trefniadau gweithio, yr hyn y mae’ch contract yn ei ddweud, neu gyfuniad o’r ddau.

Statws cyflogaeth: rhagor o gymorth

Os ydych dal yn ansicr ynghylch eich statws cyflogaeth ar ôl darllen y canllawiau uchod, gallwch ddefnyddio offeryn Dangosydd Statws Cyflogaeth ar-lein Cyllid a Thollau EM i’ch helpu i benderfynu drwy ddilyn y ddolen isod. Mae’r gwasanaeth am ddim, yn hawdd ei ddefnyddio ac yn gymorth i chi wrth weithio allan os ydych yn gyflogedig neu’n hunangyflogedig ym mhob achos heblaw'r rhai mwyaf gymhleth.

Os oes angen rhagor o gymorth arnoch cysylltwch â’r Llinell Gymorth Trethi drwy ffonio 0845 3000 627. Mae llinellau ar agor rhwng 8.00 am a 8.00 pm, o ddydd Llun i ddydd Gwener, a rhwng 8.00 am a 4.00 pm ar ddydd Sadwrn.

Os ydych chi’n hunangyflogedig

Chi sy'n gyfrifol am eich treth a'ch Cyfraniadau Yswiriant Gwladol eich hun. I wneud hyn rhaid ichi ddweud wrth Gyllid a Thollau Ei Mawrhydi am eich incwm drwy lenwi ffurflen dreth Hunanasesu.

Rhaid i chi gofrestru ar gyfer treth ac Yswiriant Gwladol gyda Chyllid a Thollau EM mor gynted ag yr ydych yn dechrau gweithio i’ch hunain. Os ydych chi’n oedi rhag cofrestru efallai y bydd yn rhaid ichi dalu cosb.

Dilynwch y ddolen isod i gael gwybod sut i gofrestru ar gyfer Hunanasesiad er mwyn cael ffurflen dreth os ydych chi’n hunangyflogedig.

Yn dibynnu ar y math o Gyfraniadau Yswiriant Gwladol yr ydych yn eu talu, fe allech chi golli'r hawl i rai budd-daliadau, taliadau statudol, hawliau cyflogaeth a Phensiwn ychwanegol y Wladwriaeth.

Os ydych chi'n gyflogedig

Os ydych chi'n gyflogedig, eich cyflogwr sy'n gyfrifol am ddidynnu a thalu eich treth a'ch Cyfraniadau Yswiriant Gwladol drwy'r drefn Talu Wrth Ennill.

Mae gennych hawl i rai hawliau a budd-daliadau hefyd, megis absenoldeb mamolaeth neu dadolaeth, tâl salwch, Lwfans Ceisio Gwaith os collwch eich gwaith a Phensiwn gan y Wladwriaeth pan fyddwch yn ymddeol (gan gynnwys Pensiwn ychwanegol y Wladwriaeth).

A oedd yr wybodaeth hon yn ddefnyddiol?

Pa mor ddefnyddiol oedd yr wybodaeth hon?

Terfyn o 500 nod
Eich preifatrwydd Opens new window

Pam rydyn ni'n gofyn am yr wybodaeth hon?

  • Hoffem gael eich barn ynghylch safon a defnyddioldeb ein tudalennau
  • Bydd eich sylwadau yn ein helpu i wella ein tudalennau
  • Byddant hefyd yn helpu gyda datblygiad Directgov yn y dyfodol
  • Bydd dweud eich barn yn helpu i sicrhau ein bod ni'n rhoi'r gwasanaeth gorau oll i chi

Allweddumynediad llywodraeth y DU