Mesurau Arbennig
Beth yw mesurau arbennig?
Y mesurau arbennig sydd ar gael
Mae sawl mesur ar gael i helpu rhai tystion i roi tystiolaeth mewn achosion troseddol. 'Mesurau arbennig' yw'r enw a roddir ar y rhain.
Cyflwynir cais am fesur arbennig perthnasol ger bron yr Ynadon neu farnwr y treial a fydd yn penderfynu a all y tyst ddefnyddio'r mesur arbennig hwnnw ai peidio i roi ei dystiolaeth.
Os ydych yn dyst bregus neu dan fygythiad yn ôl y diffiniad cyfreithiol efallai y byddwch yn gymwys ar gyfer rhai mesurau arbennig.
Diffinnir tyst bregus fel:
- tyst sydd dan 17 oed adeg y gwrandawiad perthnasol. Mae’r grwp hwn yn cynnwys is-grwp sy’n dwyn y teitl ‘plant sy’n dystion y mae angen amddiffyniad arbennig arnynt’, ac ar eu cyfer hwy y mae’r amddiffyniadau cryfaf ar gael (e.e. pan fydd y plentyn wedi dioddef trosedd rhywiol neu drosedd ymosod);
- tyst na fyddai ei dystiolaeth, ym marn y llys, gystal oherwydd anhwylder meddwl, neu nam sylweddol ar ei ddeallusrwydd neu ei alluoedd cymdeithasol (anabledd dysgu), neu anabledd corfforol neu anhwylder corfforol.
Diffinnir tyst dan fygythiad fel:
- Pob achwynydd mewn achosion troseddau rhyw - oni ddywedant nad ydynt am gael eu trin fel tystion dan fygythiad.
- Tyst, na fyddai ansawdd ei dystiolaeth, ym marn y llys, gystal oherwydd ei ofn a'i ofid mewn perthynas â rhoi tystiolaeth. Mae’r ffactorau y dylid eu hystyried yn cynnwys:
- Natur y trosedd ac amgylchiadau honedig y trosedd y mae'r achos yn ymwneud ag ef;
- Oed y tyst;
- Cefndir cymdeithasol a diwylliannol a tharddiad ethnig y tyst;
- Amgylchiadau cartref a chyflogaeth y tyst;
- Unrhyw ymddygiad tuag at y tyst o du’r diffynnydd, aelodau teulu neu gymdeithion y diffynnydd, neu unrhyw berson arall sy’n debygol o fod yn ddiffynnydd yn yr achos neu o fod yn dyst yn yr achos.
I gael rhagor o wybodaeth am unrhyw un o'r mesurau a restrir isod, dylech gysylltu â'r Heddlu, Uned Gofal Tystion, neu eich twrnai. Gallant eich cynghori ynghylch a all yr erlyniad neu'r amddiffyniad wneud cais i'r llys i chi roi eich tystiolaeth drwy ddefnyddio unrhyw un o'r mesurau hyn.
Y mesurau arbennig sydd ar gael
- Sgriniau i sicrhau na all yr holl dystion weld y diffynnydd yn y Llys – Gosodir sgriniau o amgylch blwch y tystion yn y llys fel na all y tyst weld y diffynnydd, ac ni all y diffynnydd weld y tyst wrth iddo roi tystiolaeth. Gosodir y sgriniau mewn modd sy'n golygu y gall y barnwr neu'r Ynad, timau'r erlyniad a'r amddiffyniad a'r rheithgor weld y tyst yn rhoi ei dystiolaeth.
- Tystiolaeth wedi'i recordio ar fideo – Mae hyn yn golygu y gellir dangos cyfweliad gyda'r tyst a recordiwyd cyn y treial. Caiff ei ddangos fel prif dystiolaeth y tyst yn ystod y treial, h.y. ni fydd yn rhaid i'r tyst ailadrodd yr hyn a ddywedodd yn ei gyfweliad â'r heddlu, ond rhaid iddo fod ar gael i gael ei groesholi os oes angen.
- Cyswllt Teledu Byw, sy'n galluogi'r tyst i roi tystiolaeth o'r tu allan i ystafell y llys – Mae hyn yn galluogi tyst i roi tystiolaeth drwy gyswllt teledu o ystafell arall yn adeilad y llys neu o adeilad arall yn llwyr. Er nad yw'r tyst yn dod i ystafell y llys, bydd y rheini sydd yn y llys (gan gynnwys y diffynnydd ac efallai'r cyhoedd yn y galeri cyhoeddus) yn gallu gweld y tyst yn rhoi tystiolaeth ar y sgriniau teledu.
- Gwagio galeri cyhoeddus y llys – Mewn rhai amgylchiadau efallai y bydd hi'n haws i dyst roi tystiolaeth os yw'r galeri cyhoeddus yn wag pan fydd yn rhoi tystiolaeth. Mewn amgylchiadau o'r fath bydd pawb arall sy'n cymryd rhan yn y treial, gan gynnwys y diffynnydd a'r timau cyfreithiol yn dal i fod yn bresennol.
- Tynnu Wigiau a Gynau – Efallai y bydd rhai tystion, plant ifanc iawn er enghraifft, yn teimlo'n anghyfforddus wrth weld y farnwriaeth a'r cyfreithwyr yn gwisgo wigiau a gynau a gellir gofyn iddynt ddiosg y rhain mewn rhai amgylchiadau.
- Cymhorthion cyfathrebu – Mae hyn yn galluogi tyst i ddefnyddio cymhorthion cyfathrebu fel llyfr symbolau neu fwrdd yr wyddor.
- Defnyddio cyfryngwr ar gyfer tystion bregus – Mae cyfryngwr yn rhywun a all helpu tyst bregus i ddeall y cwestiynau a ofynnir iddo ac sy'n gallu cyfleu atebion y tyst, gan ddarparu atebion llawnach a mwy dealladwy i'r llys. Gallant helpu tyst ar hyd bob cam o'r broses Cyfiawnder Troseddol.