Gwefan llywodraeth y DU

Yng Nghymru a Lloegr

Cyfraith droseddol

Mae cyfraith droseddol yn ymdrin â’r troseddau mwyaf difrifol, megis llofruddiaeth, lladrad ac ymosodiad. Mae’r cyfreithiau hyn yn cael eu gorfodi gan y llysoedd, a gellir mynd i’r llys i erlyn unrhyw un sy’n eu torri. Os cânt eu dyfarnu’n euog, mae’n bosib y cânt ddirwy, dedfrydau cymunedol, neu eu hanfon i’r carchar.

Mewn cyfraith droseddol, mae pawb yn ddieuog nes profir eu bod yn euog. Cyn y gellir cael rhywun yn euog o dorri’r gyfraith, rhaid i’r dystiolaeth ddangos bod eu heuogrwydd ‘y tu hwnt i amheuaeth resymol’.

Cyfraith sifil

Gan amlaf, mae cyfraith sifil yn ymwneud ag anghydfodau ymhlith pobl, cwmnïau neu sefydliadau eraill. Mewn cyfraith sifil, mae’n rhaid i achosion gael eu profi ‘yn ôl yr hyn sy’n debygol’, fel y’i gelwir gan y gyfraith.

Mewn geiriau eraill, mae’n rhaid i’r tebygolrwydd bod diffynnydd yn gyfrifol fod yn uwch na 50 y cant.

Penderfyniadau a wneir yn y llys

Mewn achosion troseddol a sifil, bydd yr erlyniad a’r amddiffyniad yn ceisio profi i’r llys mai nhw sy'n iawn a bod yr ochr arall yn anghywir.

Mewn achosion troseddol, bydd rheithgor yn penderfynu a ydynt yn euog, a bydd y barnwr yn pennu eu dedfryd.

Mewn achosion sifil a theulu, y barnwr fydd yn penderfynu pwy sy’n iawn ar sail yr wybodaeth a gyflwynir.

• Cyfiawnder sifil

• Cyfiawnder troseddol

Y system farnwrol yng Ngogledd Iwerddon

Mae system gyfreithiol Gogledd Iwerddon yn debyg i system Cymru a Lloegr. Yr Arglwydd Ganghellor sy'n gyfrifol am weinyddiaeth y llysoedd drwy Wasanaeth Llys Gogledd Iwerddon. Swyddfa Gogledd Iwerddon sy’n ymdrin â pholisïau a deddfwriaeth sy’n ymwneud â chyfraith droseddol, yr heddlu a’r system carchardai.

Dilynwch y dolenni isod i gael mwy o wybodaeth am system farnwrol Gogledd Iwerddon.

• System Cyfiawnder Troseddol Gogledd Iwerddon Opens new window

• Gwasanaeth Llysoedd Gogledd Iwerddon Opens new window

Y system farnwrol yn yr Alban

Adran Cyfiawnder Gweithrediaeth yr Alban sy’n goruchwylio materion yn ymwneud â chyfraith droseddol a sifil.

Bydd Senedd yr Alban yn gwneud deddfau ar faterion lle mae ganddi hawl i weithredu’n annibynnol. O ran y materion hynny, gall newid neu wrthod deddfau Senedd y DU, a phasio deddfwriaeth newydd ar wahân ar gyfer yr Alban.

• Y system gyfiawnder yn yr Alban Opens new window

• Llywodraeth yn yr Alban

Hawliau dynol

Mae’r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol yn rhan o gyfraith y DU erbyn hyn. Mae’n diogelu eich hawl i dreial teg, i ryddid meddwl a mynegiant ac i barch at eich bywyd preifat a’ch bywyd teuluol.

Rhaid i bob awdurdod cyhoeddus, gan gynnwys y llysoedd, gydymffurfio â'r hawliau hyn. Fodd bynnag, os ydynt yn gwrthdaro â deddf Seneddol, gall y llysoedd wneud datganiad anghymarusrwydd a rhaid i'r Senedd wedyn benderfynu beth i'w wneud.

• Hawliau dynol