This snapshot, taken on
03/02/2009
, shows web content acquired for preservation by The National Archives. External links, forms and search may not work in archived websites and contact details are likely to be out of date.
 
 
The UK Government Web Archive does not use cookies but some may be left in your browser from archived websites.

Gwefan llywodraeth y DU

Nodwch fod gan y wefan hon system allweddumynediad llywodraeth y DU

Gwasanaethau cyhoeddus i gyd yn un lle

Trefn llywio pennaf

Byw'n wyrdd: canllaw cyflym i beth allwch chi ei wneud

Brwydro yn erbyn newid yn yr hinsawdd fydd un o'r pethau pwysicaf a wna'r genhedlaeth hon, ac mae angen i bawb gymryd rhan. Bob dydd, mae mwy a mwy o bobl yn cymryd camau i helpu i leihau gollyngiadau carbon a mynd i'r afael â phroblemau amgylcheddol eraill. Dyma rai syniadau ynghylch sut allwch chi helpu.

Ble i ddechrau?

Drwy holl adran 'Amgylchedd a byw'n wyrdd' Directgov, fe welwch syniadau ymarferol i'ch helpu i wneud popeth ychydig yn fwy gwyrdd, o'ch cartref i gynnwys eich basged siopa. Ond os nad oes gennych chi lawer o amser, dyma rai syniadau i ddewis o'u plith er mwyn i chi ddechrau arni.

1. Arbed ynni a dŵr yn y cartref

Mae llosgi tanwydd ffosil i wresogi ein cartrefi neu i gynhyrchu trydan yn rhyddhau gollyngiadau carbon, sy'n achosi newid yn yr hinsawdd. Mae'n debygol mai'r ynni a ddefnyddiwch yn eich cartref yw eich cyfraniad mwyaf at newid yn yr hinsawdd. Aiff 80 y cant ohono ar wresogi a dŵr poeth, felly mae hwn yn lle da i chwilio am arbedion.

Troi eich thermostat yn is
Gallai troi eich thermostat i lawr un radd leihau gollyngiadau carbon a thorri eich biliau tanwydd hyd at 10 y cant.

Chwiliwch am y labeli
Wrth brynu cynhyrchion sy'n defnyddio ynni – unrhyw beth o fylbiau golau i oergell-rewgelloedd – helpwch i fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd drwy chwilio am y label Energy Saving Recommended neu label ynni Ewropeaidd gradd A neu uwch. Mae'r label ynni Ewropeaidd hefyd yn dweud wrthych faint o ddŵr a ddefnyddir gan offer, fel y gallwch ddewis model mwy effeithlon.

Ewch ati i inswleiddio'n well
Mae dros hanner y gwres a gollir yn eich cartref yn dianc drwy'r waliau a'r to. Mae inswleiddio wal ddwbl yn costio tua £450, gellir ei osod mewn cwpl o oriau, a gallai arbed £92 y flwyddyn i chi ar filiau tanwydd, yn ogystal â lleihau'ch ôl-troed carbon.

Gosod nwyddau sy'n ddŵr-effeithlon
Mae toiledau â chyfaint fflysh isel, cawodydd dŵr-effeithlon, a phennau awyru ar dapiau basn ymolchi, yn helpu i leihau eich defnydd dŵr yn sylweddol. Yn ogystal â hynny, mae trwsio tapiau sy'n diferu a gosod 'hipo' mewn sestonau toiled yn ffyrdd rhad o arbed dŵr. Gallwch hefyd gasglu dŵr glaw mewn casgenni dŵr a'i ddefnyddio i ddyfrio'ch gardd yn hytrach na defnyddio pibell.

2. Mynd o gwmpas

Teithio personol sy'n achosi tua chwarter o'r holl niwed i'r amgylchedd a wneir gan unigolion, gan gynnwys effeithiau newid yn yr hinsawdd.

Dewiswch gar effeithlon
Teithio mewn ceir unigol sy'n gyfrifol am y rhan fwyaf o effeithiau newid yn yr hinsawdd oherwydd teithio. Os ydych chi'n prynu car newydd, edrychwch am y label effeithlonrwydd tanwydd i ddewis model mwy effeithlon. Bydd hyn yn lleihau eich gollyngiadau carbon ac yn arbed arian i chi ar danwydd a Threth Cerbyd.

Ceisiwch ddefnyddio llai ar eich car
Gwnewch lai o deithiau byr yn y car. Bydd cerdded, mynd ar gefn beic, bws neu drên yn helpu i leihau'r llygredd aer lleol ac effeithiau teithio o gwmpas ar newid yn yr hinsawdd.

Mynd i'r afael ag effaith amgylcheddol hedfan
Ystyriwch yr angen i hedfan a'r dewisiadau eraill heblaw mynd ar yr awyren. Os byddwch yn hedfan, gallwch wrthbwyso eich CO2. Gallech ystyried opsiynau ar gyfer teithio llai. Er enghraifft, drwy fynd ar wyliau'n llai aml ond am gyfnod hirach os yw'n bosib yn hytrach na llawer o rai byr. Efallai y gallwch ddarganfod yr hyn y mae arnoch ei eisiau'n nes at adref, drwy fynd ar wyliau yn y DU neu deithio i wledydd cyfagos ar y rheilffordd neu'r môr.

3. Bwyta ac Yfed

Mae cynhyrchu, cludo a bwyta bwyd yn gyfrifol am bron i un rhan o bump o'r effeithiau a gawn ar newid yn yr hinsawdd. Mae rhai bwydydd yn cael llawer mwy o effaith ar yr amgylchedd nag eraill.

Chwiliwch am y labeli
Chwiliwch am y labeli i'ch helpu i ddewis bwyd sydd wedi'i gynhyrchu gyda'r nod o leihau'r effaith negyddol ar fywyd gwyllt a'r amgylchedd.

Prynwch yn ffres ac yn y tymor
Mae'n debygol y bydd prynu bwyd a diod pan maent yn eu tymor yn lleol, a heb eu prosesu, neu wedi'u prosesu'n ysgafn, yn golygu bod llai o ynni wedi'i ddefnyddio i'w cynhyrchu. Cyn belled â'i fod wedi cael ei gynhyrchu a'i storio mewn amgylchiadau tebyg, bydd dewis bwyd sydd wedi teithio llai o bellter yn helpu i leihau tagfeydd a gollyngiadau trafnidiaeth sy'n cyfrannu tuag at newid yn yr hinsawdd.

Lleihau eich gwastraff bwyd
Mae cartref cyffredin yn y DU yn gwario £424 y flwyddyn ar gyfartaledd ar fwyd sy'n mynd i'r bin – os aiff i safle tirlenwi bydd yn cynhyrchu methan, sy'n nwy tŷ gwydr yr ystyrir ei fod dros 20 gwaith yn fwy pwerus na charbon deuocsid wrth achosi newid yn yr hinsawdd. Mae taflu llai o fwyd i ffwrdd yn cynhyrchu llai o fethan ac yn lleihau effeithiau amgylcheddol niweidiol eraill megis cynhyrchu, pecynnu a chludo bwyd.

4. Ailgylchu a lleihau gwastraff

Mae lleihau, ailddefnyddio ac ailgylchu gwastraff yn arbed ar y deunydd crai a'r ynni a ddefnyddir i wneud papur, metel a gwydr newydd, ac eitemau eraill. Mae arbed ynni'n helpu'r frwydr yn erbyn newid yn yr hinsawdd.

Ailddefnyddio ac atgyweirio
Osgowch wastraff yn y lle cyntaf; ailddefnyddio ac atgyweirio eitemau yw'r ffordd fwyaf effeithlon i leihau gwastraff. Er enghraifft, prynwch eitemau y gellir eu hailddefnyddio yn hytrach na rhai tafladwy, a rhowch hwy i bobl eraill ar ôl gorffen gyda hwy.

Ailgylchwch fwy
Gellir ailgylchu bron dwy ran o dair o sbwriel y cartref. Mae'r rhan fwyaf o gynghorau'n casglu papur, gwydr a phlastig i'w ailgylchu oddi ar garreg y drws, a mwy na hynny'n aml. Ond yn aml bydd safleoedd mwynder dinesig yn derbyn llawer o bethau eraill – o bren ac esgidiau i decstilau a setiau teledu.

Ewch ati i gompostio
Mae compostio gwastraff bwyd yn lleihau effeithiau newid yn yr hinsawdd. Mae llawer o gynghorau lleol yn cynnig biniau compost am bris gostyngedig neu'n casglu gwastraff cegin a gardd o gartrefi.

5. Siopa'n fwy gwyrdd

Bellach, mae llawer o ddewisiadau y gallwch eu gwneud wrth siopa sy'n helpu i ofalu am yr amgylchedd.

Ewch â bag gyda chi
Cadwch eich bagiau siopa ac ewch â rhai gyda chi y tro nesaf yr ewch i'r archfarchnad.

Chwiliwch am y labeli
Darllenwch y labeli i ddewis cynhyrchion sy'n cael llai o effaith ar yr amgylchedd. Er enghraifft, offer a cheir ynni effeithlon, a physgod cynaliadwy. Drwy ddarllen labeli i brynu compost gyda phren cynaliadwy a dim mawn, gellir amddiffyn cynefinoedd naturiol pwysig sy'n helpu i gydbwyso effeithiau newid yn yr hinsawdd.

Prynwch gynnyrch wedi'i ailgylchu
Cadwch lygad am gynhyrchion wedi'u hailgylchu. Mae papur, rholiau cegin a phapur toiled wedi'u hailgylchu ymysg y cynhyrchion sydd ar gael yn gyffredinol bellach.

Additional links

Arbed Arian
Arbed Ynni

LLEIHAU’CH CO2 – canfod dulliau hawdd i arbed arian ac ynni

Cyfrifo eich ôl-troed carbon!

Rhowch gynnig ar gyfrifiannell LLEIHAU'CH CO2 a chael gwybod sut y gallwch chi fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd

Allweddumynediad llywodraeth y DU